بیماری سلیاک یک اختلال خود ایمنی است که با خوردن گلوتن ایجاد می‌شود. گلوتن، پروتئین موجود در گندم، جو، چاودار و سایر غلات است. گلوتن چیزی است که خمیر را الاستیک می‌کند و به نان بافت جویدنی می‌دهد.

هنگامی که فرد مبتلا به بیماری سلیاک چیزی حاوی گلوتن می‌خورد، بدنش نسبت به پروتئین، بیش از حد واکنش نشان می‌دهد و به پرزهای روده آسیب می‌رساند. پرزهای روده برجستگی‌های انگشت مانندی است که در امتداد دیواره روده کوچک وجود دارد.

هنگامی که پرزهای شما آسیب می‌بینند، روده کوچک نمی‌تواند به درستی مواد مغذی غذا را جذب کند. در نهایت، می‌تواند منجر به سوء تغذیه و همچنین از دست دادن تراکم استخوان، سقط جنین، ناباروری یا حتی بیماری‌های عصبی یا برخی سرطان‌ها شود.

اگر بیماری سلیاک شما پس از حداقل یک سال رعایت کردن رژیم بدون گلوتن بهتر نشد، به آن بیماری سلیاک مقاوم یا غیر پاسخگو می گویند.

اکثر افراد مبتلا به بیماری سلیاک هرگز نمی‌دانند که به این بیماری مبتلا هستند. محققان فکر می‌کنند که تنها 20 درصد از افراد مبتلا، بیماریشان تشخیص داده می‌شود. آسیب به روده بسیار آهسته است و علائم آنقدر متنوع است که ممکن است سالها طول بکشد تا تشخیص داده شود.

بیماری سلیاک همان عدم تحمل گلوتن یا حساسیت به گلوتن نیست. افراد مبتلا به عدم تحمل گلوتن ممکن است برخی از علائم مشابه را داشته باشند و ممکن است بخواهند از خوردن گلوتن اجتناب کنند، اما آنها عوارض پاسخ ایمنی یا آسیب به روده کوچک را ندارند.

 تشخیص بیماری سلیاک

پزشکان از آزمایش‌های خون و سایر آزمایش‌ها برای کمک به تشخیص بیماری سلیاک استفاده می‌کنند:

• آزمایشات سرولوژی به دنبال آنتی بادی‌های خاص هستند.
• آزمایش خون سایر قسمت‌های سیستم ایمنی بدن شما را بررسی می‌کند.
• آزمایشات پروتئین اتصال دهنده به اسید چرب روده نشان می‌دهد که آیا آسیبی به روده وارد شده است.
• شمارش کامل خون به دنبال کم خونی (گلبول‌های قرمز پایین) است.
• تست‌های پروتئین واکنشی C نشان می‌دهد که آیا التهاب وجود دارد یا خیر.
• پانل‌های متابولیک، عملکرد کبد و کلیه را آزمایش می‌کنند.
• آزمایشات ویتامین D، B12 و فولات به دنبال کمبود ویتامین هستند.
• آزمایشات آهن و فریتین به بررسی کمبود آهن می‌پردازد.
• بلعیدن یک دوربین کوچک می‌تواند مشکلاتی را در دستگاه گوارش نشان دهد.
• آزمایشات تصویربرداری علائمی مانند ضخیم شدن دیواره یا تغییر در عروق خونی را در روده نشان می‌دهد.
• آزمایش ژنتیکی به دنبال آنتی ژن‌های لکوسیت انسانی برای رد بیماری سلیاک است.

اگر رژیم بدون گلوتن دارید، باید قبل از انجام آزمایش آنتی بادی آن را کنار بگذارید تا نتایج درست باشد.

اگر آزمایشات خون و سایر آزمایشات نشان دهد که ممکن است به بیماری سلیاک مبتلا باشید، احتمالاً باید آندوسکوپی انجام دهید. این روش به پزشک اجازه می‌دهد تا روده کوچک شما را نگاه کند و کمی از بافت را بگیرد تا ببیند آیا آسیب دیده است یا خیر.

اگر جوش دارید، پزشکان نمونه کوچکی از پوست شما را می‌گیرند تا علائم ناشی از بیماری سلیاک را بررسی کنند. این راش به راحتی با سایر مشکلات پوستی اشتباه گرفته می‌شود.

در اینجا 9 مورد از شایع‌ترین علائم و نشانه‌های بیماری سلیاک آورده شده است:

اسهال

مدفوع شل و آبکی یکی از اولین علائمی است که بسیاری از افراد قبل از تشخیص بیماری سلیاک تجربه می‌کنند.

طبق یک مطالعه، حدود 43 درصد از افراد مبتلا به بیماری سلیاک اسهال دارند.

خوشبختانه، پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن معمولاً بسیاری از علائم بیماری سلیاک از جمله اسهال را برطرف می‌کند. در واقع، در یک مطالعه بر روی افراد مبتلا به بیماری سلیاک و افرادی که از رژیم غذایی بدون گلوتن پیروی می‌کردند اسهال کمتری نسبت به افرادی که این رژیم را دنبال نمی‌کردند گزارش کردند.

با این حال، به خاطر داشته باشید که بسیاری از علل احتمالی دیگر اسهال، مانند عفونت، سایر عدم تحمل غذایی یا سایر مشکلات روده‌ای وجود دارد.

نفخ

نفخ یکی دیگر از علائم رایجی است که افراد مبتلا به بیماری سلیاک تجربه می‌کنند.

بیماری سلیاک می‌تواند باعث التهاب در دستگاه گوارش شما شود که ممکن است منجر به نفخ و سایر مشکلات گوارشی شود.

در یک مطالعه کوچک روی 85 نفر که به تازگی بیماری سلیاک آن‌ها تشخیص داده شده است، حدود 9٪ نفخ را در کنار سایر علائم گوارشی تجربه کردند.

مطالعه دیگری روی 200 نفر مبتلا به این بیماری نشان داد که پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن به طور قابل توجهی علائمی مانند نفخ را کاهش می‌دهد و کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد.

در برخی موارد، گلوتن ممکن است باعث نگرانی‌های گوارشی مانند نفخ حتی برای افرادی شود که بیماری سلیاک ندارند. به عنوان مثال، یک مطالعه نشان داد که گلوتن علائمی مانند درد معده، نفخ، و خستگی را در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر (IBS) بدتر می‌کند.

به غیر از بیماری سلیاک، سایر علل رایج نفخ عبارتند از:

• یبوست
• انسداد روده
• گاز مزمن
• اختلالات گوارشی

گاز

گاز اضافی یک مشکل رایج گوارشی است که در افراد مبتلا به بیماری سلیاک درمان نشده تجربه می‌شود.

طبق یک مطالعه بر روی 130 کودک مبتلا به بیماری سلیاک، تقریباً 47 درصد افزایش نفخ را تجربه کردند. به طور مشابه، یک مطالعه قدیمی روی 193 بزرگسال مبتلا به بیماری سلیاک نشان داد که حدود 7٪ مشکلات داشتن گاز اضافی را تجربه کردند.

با این حال، به خاطر داشته باشید که دلایل زیادی برای ایجاد گاز وجود دارد. یک مطالعه بر روی 150 نفر که از افزایش گاز شکایت داشتند، نشان داد که آزمایش بیماری سلیاک تنها 2 نفر مثبت بوده است.

سایر علل شایع‌تر گاز عبارتند از:

• یبوست
• سوء هاضمه
• بلعیدن هوا
• شرایطی مانند عدم تحمل لاکتوز و IBS

خستگی

کاهش سطح انرژی و خستگی در افراد مبتلا به بیماری سلیاک رایج است.

یک بررسی بزرگ نشان داد که افراد مبتلا به بیماری سلیاک دارای سطوح بالایی از خستگی هستند که به طور کلی پس از پیروی از رژیم غذایی بدون گلوتن بهبود می‌یابد.

مطالعه دیگری نشان داد که افراد مبتلا به بیماری سلیاک بیشتر در معرض مشکلات مرتبط با خواب هستند که ممکن است به خستگی نیز کمک کند.

علاوه بر این، بیماری سلیاک درمان نشده می‌تواند به روده کوچک شما آسیب برساند و در نتیجه کمبود ویتامین و مواد معدنی را به همراه داشته باشد که همچنین ممکن است منجر به کاهش سطح انرژی شود.

سایر علل بالقوه خستگی عبارتند از عفونت، مشکلات تیروئید، افسردگی و کم خونی

کاهش وزن

کاهش شدید وزن و مشکل در حفظ وزن اغلب از علائم اولیه بیماری سلیاک است. این به این دلیل است که توانایی بدن شما برای جذب مواد مغذی مختل شده است که ممکن است منجر به سوء تغذیه و کاهش وزن شود.

یک مطالعه نشان داد که تقریباً 29٪ از کودکان مبتلا به بیماری سلیاک دارای وزن بدن پایین و 26٪ شاخص توده بدنی پایین (BMI) هستند.

در یک مطالعه قدیمی در افراد مسن مبتلا به بیماری سلیاک، کاهش وزن یکی از شایع‌ترین علائم بود. پس از درمان، نه تنها علائم به طور کامل برطرف شد، بلکه شرکت کنندگان به طور متوسط 7.75 کیلوگرم وزن اضافه کردند.

به طور مشابه، مطالعه دیگری روی 42 کودک مبتلا به این بیماری نشان داد که پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن به طور قابل توجهی وزن بدن و BMI را پس از 1 سال افزایش می‌دهد.

کاهش وزن بی دلیل ممکن است ناشی از شرایطی مانند دیابت، سرطان، افسردگی یا مشکلات تیروئید باشد.

کم خونی فقر آهن

بیماری سلیاک ممکن است جذب مواد مغذی را مختل کند و منجر به کم خونی فقر آهن شود، وضعیتی که ناشی از کمبود گلبول‌های قرمز سالم است.

علائم کم خونی فقر آهن عبارتند از:

• خستگی
• ضعف
• درد قفسه سینه
• سردرد
• سرگیجه

طبق یک بررسی، کم خونی فقر آهن تقریباً در 40 درصد از افراد مبتلا به بیماری سلیاک وجود دارد. مطالعه دیگری روی 455 کودک مبتلا به بیماری سلیاک نشان داد که 18 درصد آنها کم خون بودند. در 92 درصد از شرکت‌کنندگان، کم‌خونی پس از پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن به‌مدت یک سال برطرف شد.

به طور مشابه، یک مطالعه قدیمی روی 727 بیمار سلیاک گزارش داد که 23 درصد آنها کم خون بودند. افراد مبتلا به کم خونی دو برابر بیشتر در معرض آسیب شدید به روده کوچک و همچنین کاهش توده استخوانی ناشی از بیماری سلیاک بودند. با این حال، بسیاری از علل بالقوه دیگر برای کم خونی فقر آهن وجود دارد، از جمله:

• رژیم غذایی ضعیف
• استفاده طولانی مدت از مسکن‌هایی مانند آسپرین
• از دست دادن خون از طریق خونریزی شدید قاعدگی یا زخم معده

یبوست

در حالی که بیماری سلیاک ممکن است در برخی افراد باعث اسهال شود، در برخی دیگر ممکن است باعث یبوست شود.

بیماری سلیاک به پرزهای روده آسیب می‌رساند. پرز‌ها برآمدگی‌های انگشت مانند در روده کوچک بوده و مسئول جذب مواد مغذی هستند.

همانطور که غذا در دستگاه گوارش شما حرکت می‌کند، پرزهای روده نمی‌توانند مواد مغذی را به طور کامل جذب کنند و در عوض ممکن است رطوبت اضافی را از مدفوع جذب کنند. این منجر به سفت شدن مدفوع می‌شود که به سختی دفع می‌شود و در نتیجه یبوست ایجاد می‌شود.

این به این دلیل است که یک رژیم غذایی بدون گلوتن بسیاری از غذاهای حاوی فیبر مانند غلات را حذف می‌کند که ممکن است منجر به کاهش مصرف فیبر و کاهش دفعات مدفوع شود.

عدم تحرک بدنی، کم آبی بدن و رژیم غذایی نامناسب نیز می‌تواند باعث یبوست شود.

افسردگی

بیماری سلیاک در کنار علائم جسمی منجر به علائم روانی مانند افسردگی می‌شود.

تجزیه و تحلیل قدیمی‌تر از 29 مطالعه نشان داد که افسردگی در بزرگسالان مبتلا به بیماری سلیاک شایع‌تر و شدیدتر از بقیه مردم است.

بررسی دیگری از 37 مطالعه، بیماری سلیاک را با افزایش خطر افسردگی، اضطراب و اختلالات خوردن مرتبط دانست. علاوه بر این، یک بررسی اشاره کرد که اضطراب، افسردگی و خستگی معمولاً در میان افراد مبتلا به بیماری سلیاک درمان نشده گزارش شده است که ممکن است بر کیفیت زندگی و رعایت رژیم غذایی تأثیر منفی بگذارد.

با این حال، بسیاری از علل بالقوه دیگر برای افسردگی وجود دارد، از جمله:

• تغییرات در سطوح هورمونی
• فشار
• غم و اندوه
• ژنتیک

بثورات پوستی

بیماری سلیاک ممکن است باعث درماتیت هرپتی فرمیس شود. این بیماری یک نوع بثورات پوستی خارش دار و تاول دار است که روی آرنج، زانو یا باسن شما ایجاد می‌شود.

تقریباً 17 درصد از افراد مبتلا به بیماری سلیاک این بثورات را تجربه می‌کنند و این یکی از علائم آشکاری است که منجر به تشخیص سلیاک می‌شود. همچنین ممکن است به عنوان نشانه‌ای از درمان نشدن بیماری، این بثورات ایجاد شود.

افرادی که دچار این بثورات پوستی می‌شوند به ندرت سایر علائم گوارشی را که معمولاً همراه با بیماری سلیاک هستند، تجربه می‌کنند.

سایر علل بالقوه بثورات پوستی خارش دار علاوه بر بیماری سلیاک عبارتند از:

• اگزما
• پسوریازیس
• درماتیت

نشانه‌های سلیاک در کودکان

شروع و شدت علائم در کودکان مبتلا به بیماری سلیاک بسیار متفاوت است. برخی از کودکان بلافاصله پس از مصرف گلوتن علائمی را تجربه می‌کنند که معمولاً خیلی سریع برطرف می‌شود. برخی دیگر ممکن است علائمی داشته باشند که چندین روز یا چند هفته طول بکشد، در حالی که برخی دیگر اصلاً علائمی ندارند.

علائم نیز بسته به سن متفاوت است. برای نوزادان و کودکان نوپا، برخی از رایج‌ترین علائم عبارتند از:

• نفخ
• استفراغ
• اسهال
• سوء تغذیه
• اختلال در رشد
• تحریک پذیری

کودکان در سن مدرسه اغلب علائم زیر را دارند:

• یبوست
• اسهال
• کاهش وزن ناخواسته یا مشکل در افزایش وزن
• دل درد
• گرفتگی شکم

در نهایت، کودکان بزرگتر و نوجوانان معمولاً علائم زیر را تجربه می‌کنند:

• بلوغ تاخیری
• کاهش رشد
• کاهش وزن ناخواسته
• خستگی
• درد استخوان یا مفاصل
• سردردهای مکرر یا میگرن
• بثورات پوستی
• زخم‌های دهان
• افسردگی
• اضطراب

اگر مشکوک هستید که فرزندتان ممکن است به بیماری سلیاک مبتلا باشد، بهتر است با متخصص اطفال او، در مورد انجام آزمایش صحبت کنید تا مشخص شود آیا درمان ضروری است یا خیر. علائم بیماری سلیاک در کودکان می‌تواند از نظر شروع و شدت و همچنین بر اساس سن متفاوت باشد.

چه بیماری‌های دیگری می‌تواند همراه با بیماری سلیاک باشد؟

اگر بیماری سلیاک درمان نشود، ممکن است با چندین بیماری دیگر مرتبط باشد، مانند:

• کمبودهای تغذیه‌ای
• ناباروری
• پوکی استخوان، یا از دست دادن استخوان
• نوروپاتی گلوتن یا بی حسی، گزگز و درد عصبی
• درد استخوان، ماهیچه یا مفاصل

علاوه بر این، بیماری سلیاک یک اختلال خود ایمنی است. وضعیتی است که زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن شما به سلول‌های سالم بدن شما حمله می‌کند.

تحقیقات نشان می‌دهد که افراد مبتلا به یک اختلال خودایمنی 25 درصد بیشتر در معرض خطر ابتلا نسبت به سایرین نیز هستند.

سایر اختلالات خود ایمنی که ممکن است همراه با بیماری سلیاک باشد عبارتند از:

• روماتیسم مفصلی
• کولیت زخمی
• بیماری کرون
• اسکلروز چندگانه
• بیماری هاشیموتو
• بیماری گریوز
• لوپوس اریتماتوی سیستمیک

مدیریت علائم بیماری سلیاک

بیماری سلیاک یک بیماری مادام العمر است که هیچ درمانی ندارد. با این حال، افراد مبتلا به این عارضه می‌توانند با رعایت یک رژیم غذایی دقیق بدون گلوتن، علائم خود را به طور مؤثر مدیریت کنند.

این بدان معنی است که شما باید از هر گونه محصولات حاوی گندم، جو، چاودار، یا غلات و از جمله غذاهایی که ممکن است دارای گلوتن باشند، مانند جو دوسر، خودداری کنید، مگر اینکه برچسب بدون گلوتن داشته باشند.

غذاهایی که باید از آنها اجتناب کنید

در اینجا چند غذای دیگر وجود دارد که باید از آنها اجتناب کنید، مگر اینکه به طور خاص برچسب بدون گلوتن داشته باشند:

• پاستا
• نان
• کیک‌ها
• پای
• کراکرها
• کلوچه‌ها
• سس‌ها

مواد غذایی برای خوردن

خوشبختانه، غذاهای مغذی و به طور طبیعی بدون گلوتن فراوان وجود دارد. حذف غذاهای فرآوری شده، لذت بردن از غذاهای کامل و خواندن برچسب‌های مواد غذایی می‌تواند پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن را بسیار آسان‌تر کند.

در اینجا چند غذا در رژیم غذایی سالم بدون گلوتن آورده شده است:

• گوشت، مرغ و غذاهای دریایی
• تخم مرغ
• لبنیات
• میوه‌ها

غلات بدون گلوتن مانند:

• کینوآ
• برنج
• گندم سیاه
• ارزن
• سبزیجات
• حبوبات
• آجیل
• چربی‌های سالم
• گیاهان و ادویه جات ترشی جات

اگر مشکوک هستید که ممکن است به بیماری سلیاک مبتلا باشید، با پزشک مشورت کنید تا آزمایش داده شود و مشخص شود که آیا رژیم غذایی بدون گلوتن ضروری است یا خیر.

مطمئن شوید که تا زمانی که برای بیماری سلیاک آزمایش نشده‌اید، یک رژیم غذایی بدون گلوتن را شروع نکنید، زیرا ممکن است نتایج آزمایش شما بیماری دیگری را تشخیص دهد.

درمان بیماری سلیاک و رژیم غذایی

هیچ دارویی بیماری سلیاک را درمان نمی‌کند. بهترین کاری که می‌توانید انجام دهید این است که رژیم غذایی خود را تغییر دهید.

افراد مبتلا به سلیاک غذاهایی را که معمولاً با غلات تهیه می‌شوند در صورتیکه برچسب بدون گلوتن داشته باشند می‌توانند مصرف کنند، از جمله:

• نان، کیک و سایر محصولات پخته شده
• غلات
• پاستا یا رشته فرنگی
• کراکر
• پنکیک
• سس‌ها

این غلات همیشه گلوتن دارند:

• گندم
• دوروم
• آرد سمولینا
• فرینا
• فرارو
• گراهام
• گندم اینکورن
• چاودار
• جو
• مالت
• مخمر آبجو
• نشاسته گندم

افراد مبتلا به بیماری سلیاک باید برچسب‌ها را به دقت بررسی کنند. بسیاری از غذاهای فرآوری شده گاهی اوقات گلوتن دارند:

• گرانولا
• سیب زمینی سرخ کرده
• چیپس سیب زمینی
• آب نبات
• سوپ
• سس سالاد و ماریناد
• جایگزین‌های گوشت مانند سیتان یا سبزی همبرگر
• سس سویا

این غذاها بدون گلوتن هستند:

• میوه‌ها
• سبزیجات
• گوشت و مرغ
• ماهی و سایر غذاهای دریایی
• لبنیات
• لوبیا و آجیل

نشاسته‌ها و غلات بدون گلوتن عبارتند از:

• برنج
• ذرت
• سویا
• سیب زمینی
• تاپیوکا
• لوبیا
• ذرت خوشه‌ای
• کینوآ
• ارزن
• آمارانت
• کتان
• چیا
• آرد آجیل

محصولات رایج مانند داروها و خمیردندان‌ها نیز می‌توانند حاوی گلوتن باشند، بنابراین مهم است که برچسب آن را بررسی کنید.

اگر کمبود شدید مواد مغذی دارید، ممکن است پزشک از شما بخواهد که ویتامین‌ها و مکمل‌های معدنی فاقد گلوتن مصرف کنید و در صورت بروز بثورات پوستی به شما دارو می‌دهد. پس از چند هفته رژیم غذایی بدون گلوتن، روده کوچک شما شروع به بهبود می‌کند و احساس بهتری خواهید داشت.

کلام آخر:

بیماری سلیاک یک بیماری جدی است که می‌تواند باعث طیف وسیعی از علائم، از جمله مشکلات گوارشی، کمبودهای تغذیه‌ای، کاهش وزن و خستگی شود.

با این حال، به خاطر داشته باشید که علائم ممکن است بین افراد مبتلا به بیماری سلیاک متفاوت باشد. در واقع، در حالی که برخی ممکن است تعدادی از علائم ذکر شده در بالا را تجربه کنند، برخی دیگر ممکن است علائم قابل توجهی نداشته باشند.

اگر مشکوک به بیماری سلیاک هستید، با پزشک خود در مورد انجام آزمایش صحبت کنید. برای مبتلایان به بیماری سلیاک، پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن می‌تواند به مدیریت و کاهش این علائم کمک کند.

منابع:

https://www.healthline.com/nutrition/celiac-disease-symptoms

https://www.webmd.com/digestive-disorders/celiac-disease/celiac-disease-symptoms

The post 9 نشانه که می گوید به بیماری سلیاک مبتلا هستید appeared first on مجله تغذیه ، سلامتی و سبک زندگی با دکتر دقوقی.